Wieczór wigilijny jest najbardziej wzruszającym i uroczystym wieczorem roku. Rozpoczyna Święta Bożego Narodzenia, te jakże rodzinne święta, pełne przeróżnych pięknych tradycji i podniosłego nastroju.
biel można zapisać dobrem albo złem oto śnieg przykrył grzechy nasze zabłysła gwiazda na znak że czas przełamać opłatek (J Szostakowski)
W Polsce wigilia weszła na stałe do tradycji dopiero w XVIII wieku. Współczesna wieczerza wigilijna jest bardzo obfita i urozmaicona. Najczęściej jada się barszcz grzybowy lub barszcz czerwony z buraków z maleńkimi pierożkami z grzybowym farszem, zupę grzybową, potrawę postną z kapusty najczęściej kapustę z grochem, ale podaje się też kapustę z grzybami, kluski z makiem na słodko, kompot z suszonych owoców. Jadłospis wigilijny podlegał ciągłym zmianom. Znikały z niego np. potrawy mniej smaczne (takie jak np. brej, czy siemieniuch). Zmieniał się, gdy złagodzone zostały posty. Niektóre potrawy, charakterystyczne dla określonych regionów, pojawiały się i na innych terenach, przenoszone tam przez osoby zmieniające miejsce zamieszkania. Przykładem może być kutia - potrawa wigilijna ze wschodnich regionów, obecnie znana i jadana w całej prawie Polsce. Na wigilijnym stole królują jednak zazwyczajpotrawy z ryb. Przyrządza się je na wiele sposobów. Tradycyjnym przysmakiem jest karp lub szczupak w szarym sosie z dodatkiem warzyw, migdałów, rodzynek, korzeni, wina czy piwa. Na świątecznym stole nie może zabraknąć ciast i deserów, przede wszystkim ze strucli makowej, miodowych pierników i deseru z przyrządzanego na słodko maku z miodem i bakaliami zwanego aguompieniem, podawanego z kruchymi paluszkami, które niegdyś nazywano łamańcami lub kruchalcami. Do najdawniejszych jadanych w Polsce potraw wigilijnych należy kutia z maku i pszenicy utartych z miodem. Jej obecność na wigilijnych stołach jest reliktem dawnych obrzędów ku czci zmarłych, które przed wiekami, w czasie zimowego przesilenia odprawiali nasi przodkowie W zależności od regionu, tradycji rodzinnych, zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale na wigilijnym stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi. Potraw powinno być dwanaście. Każdej należy spróbować, co zapewni szczęście przez cały rok. Do najbardziej typowych należą: barszcz z uszkami (wymiennie w niektórych regionach Polski z białym żurem lub zupą grzybową), ryby przyrządzane na różne sposoby, (z najbardziej tradycyjnym karpiem), kapusta z grochem, pierogi z kapustą, paszteciki z grzybami, kotleciki z ryżu z sosem grzybowym, kluski z makiem, cukrem i miodem, kompot z suszonych owoców, zupa migdałowa czy z tradycji wschodniej kulebiak i kutia. A oto ciekawa statystyka dań spożywanych w % polskich domów 74% - karp 66%- śledź 58% - kapusta z grzybami 63% - barszcz 50% - grzyby (uszka, pierogi) 39% - zupa grzybowa 22% - makowce 16% - kutia 05% - kluski z makiem W niektórych regionach Polski nadal żywy jest zwyczaj obdzielania zwierząt resztkami jedzenia z kolacji wigilijnej i kolorowymi opłatkami (czerwonymi, żółtymi albo zielonymi). Bardzo często zapiekano w nich święcone zioła, aby chroniły bydło przed chorobami.
Barszcz czerwony postny Składniki: 1 kg czerwonych buraków kilka suszonych borowików 2 cebule sok z cytryny kilka ziaren pieprzu i ziela angielskiego 2 listki laurowe sól, pieprz do smaku Sposób przyrządzenia: Umyte i uprzednio namoczone grzyby ugotować w wodzie, w której się moczyły. Obrać buraki, pokroić w plastry, zalać zimną wodą, dodać cebulę i pozostałe przyprawy, doprowadzić do wrzenia, gotować powoli około 30 minut. Wywar przecedzić, doprawić, połączyć z wywarem z grzybów, zakwasić sokiem z cytryny. Pierożki z grzybami Składniki: Ciasto: 3 szklankimąki 1 szklanka wody lub mleka 1 łyżka masła lub oliwy 1 jajko sól Farsz: grzyby ugotowane w zupie cebula łyżka masła łyżka tartej bułki jajko sól, pieprz Sposób przyrządzenia: Do przesianej mąki dodać sól, wbić jajko. Powoli wlewamy też szklankę mleka lub wody (najlepiej żeby wlewany płyn był ciepły). Ilość dodanego płynu będzie zależała od wilgotności mąki. Sekret udanego ciasta, to dodanie do ciasta ciepłej wody. Rozrabiamy ciasto najpierw nożem, a potem rękami (ok. 15-20 minut), aż powstanie jednolite, gładkie masa. Dobrze wyrobione ciasto powinno być elastyczne, gładkie, dobrze napowietrzone (po przekrojeniu zobaczymy wgłębienia i dziurki wypełnione powietrzem). Pozostawiamy je na pół godziny przykrywając je miską lub lnianą ściereczką, a następnie, dzielimy je na dwie porcje i wałkujemy na grubość 2 mm. Grzyby i cebulę drobno posiekać, podsmażyć na maśle, dodać tartą bułkę, jajko, przyprawić. Wymieszać. Z ciasta wykrawamy okrągłe placuszki, na środek nakładamy farsz i dokładnie zlepiamy brzegi, wrzucamy pierogi do gotującej, posolonej wody, po wypłynięciu gotujemy jeszcze 4 minuty i wyjmujemy łyżką cedzakową.
Kapusta z grochem Składniki: 60 dkg kiszonej kapusty 10 dkg łuskanego grochu 2 cebule 3 łyżki oliwy łyżka mąki sól, cukier, pieprz Sposób przyrządzenia: Groch zalać letnią przegotowaną wodą, zostawić na noc. Następnego dnia ugotować. Miękki groch odcedzić. Kapustę posiekać, zalać dwiema szklankami wody, ugotować, lekko odparować lub odcedzić, do-dać groch. Drobno pokrojoną cebulę zeszklić na oleju, dodać mąkę, wymieszać, przełożyć do kapusty, znów wymieszać i doprawić wszystko cukrem, solą i pieprzem. Jeszcze kilka minut dusić, mieszając.
Karp po polsku w szarym sosie Składniki: 1 nieduży karp ziele angielskie, liść laurowy do smaku 1 cebula włoszczyzna rosołowa Sos: 2 łyżki mąki 1 cebula 1 szklanka wywaru rybnego 1 kieliszek czerwonego wytrawnego wina 50 g piernika garść rodzynków 15 g migdałów 1 łyżeczka cukru 1 cytryna 1 łyżka karmelu 1 łyżka masła Sposób przyrządzenia: Karpia sprawiamy. Możemy od razu pokroić go na filety wzdłuż kręgosłupa. Zagotowujemy 1,5 litra wody, dodajemy przyprawy, warzywa (lub kostkę warzywną) i cebulę. Do wrzącego wywaru wkładamy rybę i gotujemy na bardzo wolnym ogniu 10 minut. Wyjmujemy karpia, po ostudzeniu obieramy z ości, dzielimy na kawałki wielkości okło 2 x 5 cm (jeżeli nie zrobiliśmy tego wcześniej) i układamy w żaroodpornym naczyniu. Mąkę rumienimy na patelni. Cebulę bardzo drobno siekamy, rumienimy na maśle. Dodajemy zrumienioną mąkę i szklankę wywaru, dokładnie mieszamy. Dodajemy piernik i gotujemy na wolnym ogniu tak długo, aż piernik się rozgotuje. Następnie dodajemy wino, cukier, sok z cytryny i karmel, ciągle mieszając. Przecieramy przez sito. Migdały i rodzynki sparzamy, migdały obieramy ze skórki i kroimy w drobne paseczki, rodzynki odcedzamy. Dorzucamy bakalie do sosu. Sos powinien być słodko-kwaśny. 20 minut przed podaniem nastawiamy piekarnik na 150ºC. Zalewamy sosem przygotowanego wcześniej karpia, wstawiamy do piekarnika na 15 minut. Możemy też zagrzać karpia na gazie, stawiając żaroodporne naczynie na płytce. Płynny karmel kupujemy gotowy lub robimy sami. Na suchą, najlepiej teflonową patelnię wsypujemy 5 łyżek cukru i podgrzewamy, mieszając drewnianą łyżką, aż cukier się lekko przyrumieni.Brązowy już cukier rozprowadzamy 2 - 3 łyżkami gorącej wody.
Karp panierowany Składniki: 8 dzwonków ryby 2 jajka 10 dag mąki kukurydzianej bułka tarta cytryna natka pietruszki olej do smażenia sól, pieprz mielony Sposób przyrządzenia: Dzwonki ryby skropić sokiem z cytryny, posolić i popieprzyć, obtoczyć w mące kukurydzianej, zamoczyć w skłóconych jajkach, panierować w tartej bułce.Na patelni rozgrzać olej i usmażyć rybę ze wszystkich stron. Podawać z plasterkami cytryny i gałązkami zielonej pietruszki.
Karp po żydowsku Składniki: 1 kg oczyszczonej ryby 1 kg cebuli 10 dag rodzynków 10 dag migdałów i orzechów głowy z ryb bez skrzeli sól, pieprz, cukier Sposób przyrządzania: Do dużego rondla wkładamy głowy z ryb i gotujemy na bardzo małym ogniuaż będą się rozpadać, a wywar zredukuje się do około 3 szklanek. Głowy wyjmujemy wywar przecedzamy. Cebulę kroimy w plastry, zalewamy wodą (tylko tyle, aby przykryć cebulę) i dodajemy do wywaru i gotujemy do miękkości Orzechy i migdały siekamy w paseczki, wrzucamy do cebuli razem z rodzynkami. Oczyszczoną rybę kroimy w dzwonka i wkładamy do wywaru. Gotujemy na małym ogniu 10-15 minut. Ugotowane dzwonka wykładamy na półmisek i zalewamy cebulą z bakaliami. Odkładamy w chłodne miejsce do stężenia.
Kompot z suszonych owoców Składniki: 0.5 kg suszonych owoców 5 goździków skórka z cytryny cukier do smaku Sposób przyrządzenia: Owoce dobrze myjemy i zalewamy na kilka godzin przegotowaną letnią wodą. Dodajemy cukier, goździki, skórkę cytrynową i gotujemy do czasu, aż owoce będą miękkie
Kluski z makiem Składniki: 50 dkg makaronu łazanki, wstążki itp 500 g maku 2 szklanki miodu pół szklanki rodzynek pół szklanki migdałów smażona skórka pomarańczowa Sposób przyrządzania: Mak zalewamy wrzątkiem ( można mlekiem), stawiamy na ogniu i doprowadzamy do wrzenia. Odstawiamy na ok. 12 godzin, po czym wylewamy na sito i dwukrotnie przepuszczamy przez maszynkę do mielenia. Mieszamy z ugotowanym makaronem, miodem i bakaliami.
Kutia Składniki: 1 szklanka maku 1 szklanka miodu 1 szklanka ziaren pszenicy po 10 dkg posiekanych orzechów włoskich, laskowych i migdałów 1/2 szklanki rodzynek po 10 dkg suszonych fig i daktyli (pokrojonych w paseczki) 1 szklanka mleka Sposób przyrządzenia: Pszenicę opłukać, zalać przegotowaną wodą i zostawić na noc. Następnego dnia ugotować, zmieniając kilkakrotnie wodę. Gdy będzie już miękka, osączyć na sicie. Mak zalać wrzącym mlekiem, zagotować, zostawić na 2 godziny. Odcedzić i dwa razy przepuścić przez maszynkę do mięsa. Połączyć z osączoną pszenicą. Miód rozgrzać w rondelku, połączyć z makiem i pszenicą. Dodać pozostałe składniki, lekko wymieszać, przełożyć do szklanej salaterki. Kutię schłodzić w lodówce, a przed podaniem udekorować płatkami migdałowymi, kandyzowanymi wiśniami i paseczkami skórki pomarańczowej.
