Polska sarmacka..... Jadano w niej tłusto i suto. Stoły uginały się półmiskami z mięsiwem i wędlinami. nieodłącznym dodatkiem był chrzan przyrządzany na wiele sposobów. Oto krótka informacja na temar chrzanu i kilka przepisów na przyrządzenie tego specjału.
Chrzan pospolity (Armoracia lapathifolia) to zgrubiałe mięsiste kłącza (korzenie) wieloletniej byliny której ojczyzną jest prawdopodobnie Azja Zachodnia i Bałkany. Stamtąd chrzan rozprzestrzenił się w wielu krajach świata o klimacie umiarkowanym na wszystkich kontynentach. Znano go i ceniono w starożytnym Rzymie i Egipcie, a także w Europie Środkowej już w XII w. Jest to roślina przyprawowa, rosnąca w stanie dzikim (chrzan polny) lub w uprawie (chrzan ogrodowy). Chrzan ma gruby, mięsisty korzeń i wzniesioną, rozgałęzioną łodygę wysokości 0,5-1,5 m. Liście odziomkowe duże, podłużne lub podługowato-owalne, całobrzegie, liście łodygowe dolne pierzaste wcinane, liście środkowe podługowato-lancetowate, a górne równowąskie, prawie całobrzegie. Łodyga kwiatostanowa cienka, słabo ulistniona. Drobne, białe kwiaty są zebrane w groniaste kwiatostany. Kwitnienie w czerwcu. Kwiaty pachną silnie, podobnie do lewkonii. Owocem jest łuszczynka z 4-8 nasionami. Ma znaczenie gospodarcze i lecznicze. Jada się głównie korzenie surowe, suszone, gotowane i konserwowane. Liści używa się jako przyprawy do solonych i konserwowanych warzyw. Chrzan ma duże znaczenie w gospodarstwach domowych. jest niezastąpionym dodatkiem do zimnych dań mięsnych i galaret, pobudza apetyt i sprzyja trawieniu, zawiera białko, wapń i żelazo. Znajdziemy w nim także wiele witaminy C. Jest jej cztery razy więcej niż w cytrynie i pomarańczy. W chrzanie znajdują się także bakteriobójcze fitoncydy. Jak mocno chrzan zakorzeniony jest w polskiej tradycji świadczy wiersz autorstwa J. Brzechwy:
Płacze chrzan na salaterce, Aż się wszystkim kraje serce. "Panie chrzanie, Niech pan przestanie!"
Rozpłakała się włoszczyzna: "Jak to można? Pan mężczyzna, Panie chrzanie, Niech pan przestanie!"
Pochlipuje bochen chleba: "No, już dosyć! No, nie trzeba! Panie chrzanie, Niech pan przestanie!"
Ścierka łka nad salaterką: "Niechże pan nie będzie ścierką, Panie chrzanie, Niech pan przestanie!"
Wszystkich żal ogarnął wielki, Płaczą rondle i rondelki: "Panie chrzanie, Niech pan przestanie!"
A chrzan na to: "Wolne żarty, Płaczę tak, bo jestem tarty, Lecz mi nie żal tego stanu, A łzy wasze są do chrzanu!"
A oto kilka przepisów na przygotowanie chrzanu: Chrzan z jabłkami Składniki: słoik chrzanu 2 winne jabłka mały słoik majonezu 2 łyżki dobrej śmietany cukier Sposób wykonania: Umyte, obrane jabłka utrzeć, wymieszać z chrzanem, majonezem i śmietaną. Doprawić do smaku cukrem.
Chrzan z jajkami Składniki: 2-3 korzenie chrzanu 2 jajka ½ szklanki gęstej śmietany sól, cukier biały ocet winny Sposób wykonania: Korzenie chrzanu umyć, oczyścić zetrzeć na drobnej tarce. jaja ugotowane posiekać utrzeć ze śmietaną połączyć z chrzanem dodać do smaku sól cukier i ocet.
Chrzan z pomarańczą Składniki: 5 kwaśnych jabłek ½ szklanki tartego chrzanu, nieduża pomarańcza 5 łyżek soku cytrynowego, sól, cukier Sposób wykonania: Obrane jabłka zetrzeć na tarce, skropić sokiem cytrynowym, wymieszać z chrzanem. Pomarańcze sparzyć, umyć, zetrzeć skórkę na tarce. Z tak otartej wycisnąć sok, sok i skórkę dodać do jabłek i chrzanu, wymieszać. Doprawić do smaku solą i cukrem.
Chrzan ze śmietaną Składniki: 2 korzenie chrzanu łyżka masła sok cytrynowy surowe żółtko ¼ szklanki gęstej śmietany sól, cukru Sposób wykonania: Obrany i umyty chrzan zetrzeć na drobnej tarce, przelać wrzątkiem. W rondlu stopić łyżkę masła, dodać chrzan, wymieszać, rozprowadzić śmietaną tak, aby powstał gęsty krem. Dodać sól, cukier i sok z cytryny, zaciągnąć żółtkiem. Wstawić na noc do lodówki.
Chrzan z burakiem ćwikłowym Składniki: 2 buraki ćwikłowe 2 korzenie chrzanu sok z cytryny sól, cukier Sposób wykonania: Starannie umyte buraki ugotować ze skórką, ostudzić, obrać i zetrzeć na tarce o drobnych oczkach. Obrany chrzan również zetrzeć na drobnej tarce i przelać wrzątkiem. Połączyć z burakami, doprawić cukrem, solą i sokiem z cytryny. Dokładnie wymieszać.
Jako że chrzan doskonale pomaga w trawieniu będzie doskonałym dodatkiem do świątecznego stołu. Smacznego.
